أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

274

قانون ( فارسى )

شدت بيمارى و يا در مرحلهء پايين آمدن شدت بيمارى ؟ آيا بعد از عرق كردن بيمار احساس آسودگى و سبكى مىكند يا احساس درد و آزار دارد و به لرزش و چندش و غيره گرفتار مىآيد ؟ اينك به شرح هريك از اين حالات عرق - كه ذكر شدند - مىپردازيم و طرز نتيجه‌گيرى را توضيح مىدهيم : 1 - اگر كسى تب دارد و در حين حرارت تب عرق سرد كرد ، خوب نيست و بويژه اگر در حالت احساس حرارت تب سر و گردن بيمار عرق سرد كنند دليل بر بدحالى بيمار است . 2 - اگر در اثناى حرارت تب ، سر و گردن بيمار عرق كرد نشانهء غش كردن بيمار است تا چه رسد كه عرق سرد باشد . عرق سرد بر تن بيمار در حين حرارت تب بدترين حالات عرق كردن است ؛ زيرا دليل بر رخ دادن حالت غش است و اگر غش كردن شروع نكرده ، خبر از آمدن حالت غش مىدهد . 3 - اگر تب بسيار شديد باشد و حرارت بسيار باشد و بيمار عرق سرد كند ، نشان از مرگ زودرس است . - عرق سرد - كه اين‌همه خرابكارى زير سر دارد - چگونه پديد مىآيد و از كجا سرچشمه مىگيرد ؟ - وقتى حرارت غريزى ( سرشتى ) انسان از بين مىرود ، و ناى نگهدارى رطوبتها را ندارد ، بلكه با از بين رفتنش مواد نمناك و رطوبى در بدن سرگردان مىشوند ، حرارت بيگانه از طبيعت بر آنها مىتازد ، و رطوبتها را به بخار تبديل مىكند ، همين حرارت بيگانه بخارهاى رطوبى را كه خود به وجود آورده رها مىكند ؛ زيرا حرارت بيگانه است و در بدن ماندگار نمىباشد . بخار بدون حرارت سرد مىشود و به قطرات عرق سرد تبديل مىگردد . 4 - اگر بيمار در حالت بيمارى سخت به‌طور منقطع عرق مىكند ، يعنى گاهى عرق مىكند و مدتى بىعرق كردن است و باز عرق مىكند ، نويد خوبى حالت بيمار نيست و بد است . 5 - اگر بيمار در اثناى بيمارى سخت بسيار عرق مىكند ، نشان از آن است كه بيمارى طول مىكشد و به اين زوديها دست‌بردار نيست ؛ زيرا عرق زياد از زيادى مادهء خلط پديد مىآيد و از آنجا كه بيمار در اين حالت ناتوان است و نيروى كافى ندارد نبايد مادهء خلط را وسيلهء خون از بيمار كشيدن پاكسازى كنى و نبايد او را اسهال دهى ، تنها بايد پاكسازى وسيلهء حقنهء نرم به عمل آيد كه شكم بيمار را نرم كند و اسهال شديد به بار نياورد . 6 - اگر بيمار در اثناى بيمارى سخت عرق كرد و بعد از عرق احساس نوعى آسودگى و سبكى نكرد ، عرقش خوب نشانى نيست . 7 - اگر بيمار در اثناى بيمارى سخت عرق كرد و بعد از عرق كردن بيشتر درد و آزار ديد ، نشانه بدحالى بيمار است . حتى اگر عرق سراسر بدن را دربرگرفته باشد باز بد است و از آن عرق بدتر است كه آزارى پيامد ندارد . 8 - اگر بيمار در نخستين مرحلهء بيمارى سخت شروع به عرق كردن كرد ، دليل بر بسيارى مادهء خلط بيمارىزا است و خوب نشانى نيست ؛ مگر اينكه هنگام بارانهاى زياد موسمى باشد و